چهارشنبه، ۶ اردیبهشت ۱۳۹۶, ۲۰:۲۰
 
پیشینه تارخی استان

     به استناد مطالعات و کاوش­های باستانی صورت گرفته دراستان، به ویژه موارد مربوط به:

  • تپه ­های علی­کش، چغاسفید، سبز و خزینه در دهلران، کزآباد و چشمه­ماهی در هلیلان که همگی مربوط به هزاره­های پیش از تاریخ هستند،
  • کاوش­های منسجم در قبرستان­های ورکبود، جوب­گوهر، کل­نسار، بردبالکه به دوران تاریخی تعلق دارند
  • ونیز کاوش در شهر تاریخی دره­شهر مربوط به قرون اولیه اسلامی؛

پیشینه ی استقرار در حوزه ی فرهنگی-تاریخی استان به صورت تداوم دوره­ها به اثبات رسیده است.

استان ایلام، فروزان از تمدن دیر­پای سرزمین ایلام باستان است.پهنه ی این استان بخشی از تمدن عیلام باستان بوده است که در هزاره ی سوم پیش از میلاد به وجود آمد و تا سال 645 پیش از میلاد به حیات خود ادامه داد و در دوران طلایی خود از اقتدار خاصی برخوردار بود. ایلام که در سومری (اِلام) ودر اکدی (اِلامتو) آمده است به قولی معنی (کوهستان) یا کشور (طلوع خورشید) را می­دهد.

از دوره های ماد، هخامنشی، سلوکی و اشکانی، اطلاعات چندانی درباره ی استان در دست نیست درحالی که بیشترین اطلاعات و آثار به جا مانده از استان در پیش از اسلام، مربوط به دوره ی ساسانی است. ایلام در دوران ساسانی به جهت نزدیکی به تیسفون پایتخت ساسانیان و محل گذر به داخل کشور، بیشترین آثار تاریخ خود را از این دوره به میراث دارد.

پهنه ی کنونی استان ایلام در دوره ی ساسانی، از استان  (خورَّه در زبان پارسی میانه)هایماسبَذانبا مرکزیت شهرسیروان،در محدوده ی شمالی، و مِهرگان کَدَک (مهرجانقَذَق در دوران اولیه ی اسلامی) با مرکزیت شهر سیمره، در محدوده ی جنوبی، تشکیل یافته بود. پس از تصرف ایران از سوی اعراب در دوران اسلامی نیز، بخشی از ایالت بزرگ جبال (کوهستان) که در برگرینده­ی سرزمین های کوهستانی مرکز و غرب ایران بود، به شمار می آمد. در همین زمان بود که المهدی بالله، خلیفه ی چهارم عباسی که در شمار خوشنام ترین آنان نیز بود، در سفری در محرم سال169 به ماسبذان درگذشت و همان جا در روستای رَذبه خاک سپرده شد. بقعه ی او در پارک کودک امروزی در شهر ایلام قرار داشت که در سال 52 ویران شد و اکنون اثری از آن به جای نمانه است.

شهر سیمره تا نیمه ی نخست قرن چهارم هجری به حیات خود ادامه داد و احتمالاً پس از وقوع زلزله­ای به سال334هـ.ق برای همیشه از بین رفت و تا دوران قاجاریه اطلاعی از آن در دست نیست.

استان ایلام کنونی در زمان حکومت اتابکان لر کوچک (580 تا 1006 قمری) بخشی از آن بود که تقریباً بر استانهای لرستان و ایلام کنونی انطباق داشت. پس انقراض اتابکان لر کوچک به دست شاه عباس یکم در چهارصد سال پیش نیز، بخشی از حکومت والیگری لرستان که جانشین اتابکان لر کوچک بودند به شمار می آمد. به خاطر وجود کوه های کبیرکوه میان دو منطقه، استان ایلام کنونی در مقام مقایسه با لرستان، پشتکوه،و لرستان نیز پیشکوه خوانده می شد. مرکز حکومت والیان در آن زمان در خرم آباد و ارگشان قلعه ی فلک الافلاک بود.

تا آن که حسن خان والی در حدود سال 1180 خورشیدی (1216 قمری) برای نزدیکی به مرزهای عثمانی از خرم آباد به «دیوالا» (دهبالا، روستایی که ایلام بعدی در آن شکل گرفت)کوچید. این نخستین اقدام در اهمیت یافتن شهر کنونی ایلام در دوران معاصر بود .

پس از این دوره و در زمان حسینقلی خان (حدود 1236 تا 1278 خورشیدی) که پسر حیدرخان و نواده ی حسن خان بود، اقداماتی در گسترش دیوالا که اکنون دیگر حسین آباد نامیده می شد، انجام شده.

اما اقدامات غلامرضا خان (حدود 1278 تا 1307 خورشیدی)، آخرین والی پشتکوه در گسترش حسین آباد و ساخت و ساز و عمران در آن، مهمتر از اقدامات پدرش بود. مهمترین بنای ساخته شده در این دوره کاخ والی ست، که پایان ساخت آن در سال 1287 خورشیدی بوده است.

غلامرضا خان که هم آخرین والی پشتکوه و هم واپسین حاکم دوران ملوک الطوایفی ایران بود، در سال 1307 با خودداری از رویارویی با حکومت مرکزی رضا شاه، بی جنگ و ستیز، حسین آباد را به قصد عراق ترک کرد و در همانجا درگذشت. در شهریور ۱۳۱۴ به موجب تصویب نامه ی هیات وزیران و به منظور یادآوری عظمت و شکوه تمدن ایلام باستان، نام قصبه ی حسین‌آباد، به ایلام تغییر یافت.

در سال 1316 ایلام با نام شهرستان ایلام بخشی از استان پنجم یعنی کرمانشاهان شد. سپس در 1343 با بخش ها و شهرهای تابعه به یک واحد مستقل به نام فرمانداری کل ایلام وپشتکوه ارتقا یافت تا این که سرانجام در17فروردین 1353 به استان تبدیل گردید.

 

کلیه حقوق این وب‌سایت متعلق به سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران می‌باشد.